Heden en Verleden: Tweehonderd jaar Grondwet

01.04.2014

Hoewel sinds 2013 het 200-jarig bestaan van het Koninkrijk Nederland wordt gevierd, zou volgens sommigen deze viering juist in 2015 moeten beginnen. Pas in 1815 mocht het grondgebied zich namelijk daadwerkelijk een koninkrijk noemen. In de periode 1813-1815 was er nog sprake van het Soeverein Vorstendom der Verenigde Nederlanden.

Rondom de datum voor de viering van tweehonderd jaar Grondwet bestaat een soortgelijke. Het Grondwet Festival, dat op 29 maart jongstleden in Den Haag werd gehouden, slaat terug op 29 maart 1814. Toen werd tijdens de zogeheten Vergadering van Notabelen met de ontwerp-Grondwet ingestemd. Deze Grondwet was tot stand gebracht door een commissie onder leiding van Gijsbert Karel van Hogendorp. De belangrijkste punten binnen deze constitutie waren de vrijheid van godsdienst en het instellen van een centralistische monarchie, waarbij de vorst veel en de Staten-Generaal weinig macht hebben. Van de nieuwe Grondwet kon direct gebruik worden gemaakt: een dag na de goedkeuring legde Willem I op deze Grondwet zijn eed af tijdens zijn inhuldiging als soeverein vorst van Soeverein Vorstendom der Verenigde Nederlanden.

Volgens sommigen doet deze viering geen recht aan de geschiedenis van de Grondwet. De eerste Grondwet die in ons land werd opgesteld, stamt namelijk uit 1798. In deze Grondwet worden voor het eerst de grondrechten geproclameerd en is er sprake van een volksvertegenwoordiging bestaande uit twee kamers. Daarnaast kent deze Grondwet een ruimere vorm van kiesrecht dan in de constitutie van 1814. De reden van het kiezen voor het vieren van de Grondwet van 1814 in plaats van die van 1798, ligt volgens universitair hoofddocent ontwikkeling van het recht Arthur Elias in het feit dat deze viering gekoppeld kan worden aan de terugkomst van de Oranjes. Stadhouder Willem V had in januari 1795 het land moeten verlaten, en pas na zijn vertrek kwam er een democratisch proces op gang dat leidde tot de Grondwet van 1798. Die Grondwet was dus niet dankzij, maar ondanks de Oranjes tot stand gekomen, aldus Elias.

Beƫdiging van de Grondwet op 30 maart 1814

In de rubriek 'Heden en Verleden' wordt een koppeling gelegd tussen het nieuws van de dag en beelden uit de collectie van de Atlas Van Stolk